Wysoka wrażliwość u dziecka – czym jest i jak ją rozpoznać

1. Wysoka wrażliwość jest cechą temperamentu.
2. Nie jest zaburzeniem ani chorobą.
3. Dzieci wysokowrażliwe intensywniej odbierają bodźce i emocje.
4. Mogą szybciej ulegać przebodźcowaniu.
5. Często wykazują dużą empatię i wrażliwość na potrzeby innych.
6. Potrzebują czasu na adaptację do nowych sytuacji.
7. Silniej reagują na krytykę i konflikty.
8. Wysoka wrażliwość nie oznacza nieśmiałości.
9. Nie każde dziecko wysoko wrażliwe ma trudności sensoryczne.
10. Odpowiednie wsparcie pomaga dziecku lepiej radzić sobie z codziennymi wyzwaniami.

Nie istnieje jedno badanie potwierdzające wysoką wrażliwość. Najczęściej obserwuje się charakterystyczne cechy i sposób funkcjonowania dziecka.

Na wysoką wrażliwość mogą wskazywać m.in.:

1. silne reakcje emocjonalne,
2. duża empatia,
3. szybkie zauważanie szczegółów,
4. trudności z funkcjonowaniem w hałasie,
5. potrzeba odpoczynku po intensywnych wydarzeniach,
6. ostrożność w nowych sytuacjach,
7. silne przeżywanie porażek i krytyki,
8. wrażliwość na niesprawiedliwość.

Wysoka wrażliwość może być widoczna już we wczesnym dzieciństwie.

Dla dziecka wysokowrażliwego zwykły dzień może wiązać się z dużą liczbą intensywnie odbieranych bodźców. Już rano hałas i tłok w szkolnej szatni mogą powodować przeciążenie. W ciągu dnia dodatkowym źródłem stresu bywa sprawdzian, głośna świetlica czy konflikt między rówieśnikami. Nawet przyjemne wydarzenia, takie jak urodziny kolegi, mogą dostarczać wielu emocji i bodźców jednocześnie.

Po powrocie do domu dziecko często potrzebuje czasu na wyciszenie, odpoczynek i odzyskanie równowagi. Nie oznacza to, że nie lubi kontaktu z innymi ludźmi – po prostu jego układ nerwowy intensywniej przetwarza to, co wydarzyło się w ciągu dnia.

To, co dla jednego dziecka jest zwykłym dniem, dla dziecka wysokowrażliwego może być dniem pełnym silnych emocji, bodźców i doświadczeń wymagających dodatkowej regeneracji.

Według koncepcji psycholożki Elaine Aron wysoką wrażliwość najlepiej opisują cztery cechy określane skrótem DOES. To właśnie one najczęściej odróżniają dziecko wysokowrażliwe od rówieśników.

D – głębokie przetwarzanie (ang. Depth of Processing)

Dziecko wysokowrażliwe zwykle długo analizuje wydarzenia, sytuacje i własne doświadczenia. Często zadaje wiele pytań, dostrzega szczegóły oraz zastanawia się nad konsekwencjami swoich działań.

O – łatwe przebodźcowanie (ang. Overstimulation)

Ze względu na intensywne przetwarzanie informacji dziecko może szybciej odczuwać zmęczenie nadmiarem bodźców. Hałas, tłok, wiele aktywności w krótkim czasie lub intensywne emocje mogą prowadzić do przeciążenia.

E – wysoka reaktywność emocjonalna i empatia (ang. Emotional Responsiveness)

Dzieci wysokowrażliwe często bardzo silnie przeżywają własne emocje oraz emocje innych osób. Są empatyczne, łatwo zauważają smutek, stres lub radość otoczenia i często mocno reagują na niesprawiedliwość.

S – duża wrażliwość sensoryczna (ang. Sensitivity)

Dziecko może zwracać większą uwagę na dźwięki, zapachy, światło, temperaturę czy fakturę ubrań. Nie oznacza to jednak automatycznie zaburzeń integracji sensorycznej – jest to element charakterystyczny dla wysokiej wrażliwości.

Model DOES w skrócie

Nie każde dziecko będzie przejawiało wszystkie cechy w takim samym stopniu. To właśnie połączenie głębokiego przetwarzania, łatwego przebodźcowania, wysokiej empatii i wrażliwości sensorycznej jest uznawane za najbardziej charakterystyczny obraz wysokiej wrażliwości.

Wysoka wrażliwość jest często mylona z różnymi trudnościami rozwojowymi, emocjonalnymi lub wychowawczymi. Warto pamiętać, że sama w sobie nie jest zaburzeniem ani problemem wymagającym leczenia.

Wysoka wrażliwość nie jest:

1. zaburzeniem psychicznym,
2. diagnozą medyczną,
3. niepełnosprawnością,
4. zaburzeniem integracji sensorycznej,
5. autyzmem,
6. ADHD,
7. nieśmiałością,
8. nadopiekuńczością rodziców,
9. oznaką słabości psychicznej,
10. „przesadnym reagowaniem” dziecka.

Dziecko wysokowrażliwe może silniej przeżywać emocje i intensywniej odbierać bodźce, ale nie oznacza to, że rozwija się nieprawidłowo. Wysoka wrażliwość jest cechą temperamentu, która wpływa na sposób postrzegania i przetwarzania doświadczeń.

Najważniejsze jest rozróżnienie między cechą temperamentu a zaburzeniem. Wysoka wrażliwość opisuje sposób odbierania świata, a nie problem rozwojowy wymagający diagnozy.

Zobacz powiązany kurs

Wysoka wrażliwość i ADHD mogą mieć pewne wspólne objawy, takie jak silne reakcje emocjonalne czy trudności związane z nadmiarem bodźców. Są to jednak dwa różne zjawiska. Wysoka wrażliwość jest cechą temperamentu, natomiast ADHD jest neurorozwojowym zaburzeniem uwagi i funkcji wykonawczych.

Czy wysokowrażliwe dziecko może mieć ADHD?

Tak. Wysoka wrażliwość i ADHD mogą współwystępować. Dziecko może jednocześnie intensywnie przeżywać emocje, być wrażliwe na bodźce oraz doświadczać trudności z koncentracją, impulsywnością czy organizacją działania. Dlatego w przypadku nasilonych trudności warto skonsultować się ze specjalistą, który przeprowadzi diagnozę różnicową.

Dzieci wysokowrażliwe najlepiej funkcjonują w środowisku, które zapewnia poczucie bezpieczeństwa i przewidywalności.

Pomocne mogą być:

1. akceptowanie emocji dziecka,
2. ograniczanie nadmiaru bodźców,
3. przygotowywanie do zmian,
4. wspieranie samodzielności,
5. nauka regulacji emocji,
6. zapewnienie czasu na odpoczynek i wyciszenie.

Celem nie jest zmiana dziecka, ale pomoc w lepszym radzeniu sobie z codziennymi wyzwaniami.

Wysoka wrażliwość to zaburzenie

Nie. Jest to cecha temperamentu.

Dziecko wysokowrażliwe jest po prostu nieśmiałe

Nieśmiałość i wysoka wrażliwość to różne zjawiska.

Dziecko wyrośnie z wysokiej wrażliwości

Wysoka wrażliwość zwykle pozostaje cechą obecna również w dorosłości.

Wysoka wrażliwość oznacza słabość

Wysokowrażliwe dzieci często wykazują dużą empatię, uważność i zdolność obserwacji.

Trzeba chronić dziecko przed wszystkimi trudnościami

Dziecko potrzebuje wsparcia, ale również możliwości rozwijania samodzielności i odporności psychicznej.

Przykład 1

Dziecko wraca z przyjęcia urodzinowego zmęczone i potrzebuje czasu w ciszy, aby się wyciszyć.

Przykład 2

Uczeń bardzo przeżywa uwagę nauczyciela, mimo że nie była ona krytyczna.

Przykład 3

Przedszkolak zauważa, że kolega jest smutny i próbuje go pocieszyć.

Przykład 4

Dziecko długo przygotowuje się psychicznie do rozpoczęcia nowej szkoły lub wyjazdu.

Nie zawsze. Wysoka wrażliwość sama w sobie nie wymaga leczenia ani terapii.

Wsparcie specjalisty może być pomocne wtedy, gdy:

1. dziecko doświadcza silnego lęku,
2. trudności utrudniają codzienne funkcjonowanie,
3. pojawiają się problemy emocjonalne,
4. występują dodatkowe trudności rozwojowe lub sensoryczne.