Autyzm u dorosłych – jak może wyglądać spektrum autyzmu w dorosłości

Autyzm u dorosłych:

1. może wpływać na relacje, komunikację i codzienne funkcjonowanie,
2. nie ma jednakowego obrazu u wszystkich osób,
3. część osób otrzymuje diagnozę dopiero w dorosłości,
4. osoby autystyczne mogą doświadczać przeciążenia sensorycznego,
5. trudności mogą dotyczyć komunikacji społecznej i adaptacji do zmian,
6. wiele osób w spektrum rozwija strategie maskowania objawów,
7. nie jest chorobą psychiczną,
8. może współwystępować z ADHD, lękiem lub depresją,
9. diagnoza opiera się na całościowej ocenie funkcjonowania,
10. odpowiednie wsparcie może poprawiać komfort życia i samoregulację.

Dorośli w spektrum autyzmu mogą funkcjonować bardzo różnie – zarówno w relacjach społecznych, pracy, jak i codziennym życiu. Część osób potrzebuje większego wsparcia, inne funkcjonują samodzielnie, jednak nadal mogą doświadczać trudności związanych z komunikacją społeczną lub przeciążeniem bodźcami.

U osób dorosłych w spektrum mogą pojawiać się:

1. trudności w interpretowaniu norm społecznych,
2. przeciążenie sensoryczne,
3. potrzeba przewidywalności i rutyny,
4. zmęczenie po intensywnych kontaktach społecznych,
5. trudności w odczytywaniu komunikacji niewerbalnej,
6. silne zainteresowania wybranymi tematami,
7. trudności adaptacyjne w nowych sytuacjach,
8. potrzeba samotności po nadmiarze bodźców,
9. maskowanie objawów i dostosowywanie się do otoczenia.

Autyzm wysokofunkcjonujący

Termin „autyzm wysokofunkcjonujący” był przez lata używany w odniesieniu do osób w spektrum autyzmu, które funkcjonują samodzielnie, rozwijają mowę oraz nie mają niepełnosprawności intelektualnej. Obecnie coraz częściej odchodzi się od tego określenia, ponieważ może ono upraszczać rzeczywiste potrzeby i trudności osób autystycznych.

Osoby określane dawniej jako „wysokofunkcjonujące” mogą:

1. pracować zawodowo,
2. budować relacje,
3. funkcjonować samodzielnie,
4. rozwijać intensywne zainteresowania i kompetencje,
5. maskować trudności społeczne.

Jednocześnie wiele z nich nadal doświadcza:

1. przeciążenia sensorycznego,
2. trudności w komunikacji społecznej,
3. silnego zmęczenia po kontaktach społecznych,
4. problemów z adaptacją do zmian,
5. trudności w regulacji emocji i stresu.

W aktualnym podejściu częściej mówi się o spektrum autyzmu oraz poziomie potrzebnego wsparcia, zamiast dzielenia osób na „wysoko” i „niskofunkcjonujące”.

Autyzm u kobiet bywa rozpoznawany później niż u mężczyzn. Jednym z powodów może być częstsze maskowanie trudności społecznych oraz dostosowywanie zachowań do oczekiwań otoczenia.

U kobiet w spektrum mogą częściej występować:

1. maskowanie objawów społecznych,
2. silne przeciążenie emocjonalne,
3. wyczerpanie po kontaktach społecznych,
4. trudności w budowaniu relacji mimo dużej potrzeby bliskości,
5. wysoki poziom lęku i napięcia,
6. intensywne analizowanie relacji społecznych,
7. późniejsze rozpoznanie spektrum autyzmu.

Objawy u kobiet bywają mniej stereotypowe, dlatego część osób przez lata pozostaje niezdiagnozowana.

U mężczyzn w spektrum autyzmu częściej obserwuje się bardziej widoczne trudności społeczne lub wyraźniejsze schematy zachowań. Nie oznacza to jednak, że objawy wyglądają tak samo u wszystkich osób.

Mogą pojawiać się:

1. trudności w komunikacji społecznej,
2. silna potrzeba rutyny,
3. intensywne zainteresowania wybranymi tematami,
4. trudności w rozpoznawaniu emocji innych osób,
5. przeciążenie sensoryczne,
6. trudności adaptacyjne,
7. potrzeba przewidywalności i stałych schematów działania.

Warto pamiętać, że różnice między kobietami i mężczyznami w spektrum nie zawsze są jednoznaczne, a każda osoba funkcjonuje indywidualnie.

Diagnoza autyzmu u dorosłych opiera się na szczegółowym wywiadzie oraz ocenie funkcjonowania społecznego, emocjonalnego i sensorycznego. Specjaliści analizują zarówno aktualne trudności, jak i informacje dotyczące dzieciństwa oraz rozwoju.

Proces diagnostyczny może obejmować:

1. wywiad diagnostyczny,
2. analizę historii rozwoju,
3. ocenę komunikacji społecznej,
4. ocenę funkcjonowania sensorycznego,
5. konsultacje psychologiczne i psychiatryczne,
6. specjalistyczne narzędzia diagnostyczne.

Wsparcie osób dorosłych w spektrum może obejmować:

1. psychoedukację,
2. wsparcie psychologiczne,
3. terapię ukierunkowaną na regulację emocji,
4. rozwijanie kompetencji społecznych,
5. strategie radzenia sobie z przeciążeniem sensorycznym,
6. dostosowanie środowiska pracy i codziennego funkcjonowania.

Osoby w spektrum bywają mylone z introwertykami, co nie zawsze jest prawidłowe. Introwersja dotyczy preferowanego sposobu regeneracji i funkcjonowania społecznego, natomiast spektrum autyzmu obejmuje szersze różnice neurorozwojowe związane m.in. z komunikacją społeczną i przetwarzaniem bodźców.