Objawy depresji u mężczyzn – jak wyglądają?

1. Depresja u mężczyzn nie zawsze oznacza smutek. Może przejawiać się przede wszystkim złością, drażliwością, napięciem, obojętnością lub poczuciem pustki.
2. Częste objawy to brak energii, utrata zainteresowań, problemy ze snem, trudności z koncentracją i niska samoocena.
3. Sygnałami ostrzegawczymi mogą być również nasilone picie alkoholu, zachowania ryzykowne, izolowanie się od bliskich i nawracające dolegliwości fizyczne.
4. Depresję łatwo pomylić z przemęczeniem, wypaleniem zawodowym lub kryzysem w relacji. Istotne są czas trwania objawów, ich nasilenie oraz wpływ na codzienne życie.
5. Depresję można skutecznie leczyć. W zależności od potrzeb pomoc obejmuje psychoterapię, farmakoterapię lub połączenie obu metod.
6. Myśli samobójcze wymagają natychmiastowej uwagi. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia należy zadzwonić pod numer 112 lub 999.

Depresja może wpływać jednocześnie na emocje, zachowanie i ciało. Nie ma jednego charakterystycznego zestawu objawów, który występowałby u wszystkich mężczyzn. Część osób odczuwa przede wszystkim smutek, inne zauważają u siebie spadek energii, wzrost drażliwości lub trudności w codziennym funkcjonowaniu.

1. Objawy emocjonalne i psychiczne

Do najczęstszych należą:

1. Długotrwałe przygnębienie – poczucie smutku, pustki lub beznadziei, które nie ustępuje mimo odpoczynku czy poprawy sytuacji.
2. Utrata zainteresowań i przyjemności – aktywności, które wcześniej sprawiały radość, przestają cieszyć. Dotyczy to np. sportu, spotkań ze znajomymi, hobby czy życia seksualnego.
3. Drażliwość i wybuchy złości – mężczyzna może reagować gniewem na drobne trudności, szybciej tracić cierpliwość albo odczuwać stałe napięcie.
4. Poczucie bezwartościowości – przekonanie, że jest się nieudolnym, niepotrzebnym lub niewystarczająco dobrym partnerem, ojcem czy pracownikiem.
5. Nadmierne poczucie winy – obwinianie się za problemy, niepowodzenia i sytuacje, na które nie ma się pełnego wpływu.
6. Pesymizm i bezradność – trudność w wyobrażeniu sobie poprawy sytuacji, nawet gdy istnieją realne możliwości rozwiązania problemu.
7. Problemy z myśleniem i koncentracją – trudności z podejmowaniem decyzji, zapamiętywaniem informacji i planowaniem.

Szczególnie ważna jest zmiana względem wcześniejszego funkcjonowania. Jeżeli mężczyzna przez długi czas był aktywny i towarzyski, a następnie zaczyna unikać kontaktów, traci zainteresowanie ulubionymi zajęciami i reaguje złością na codzienne sytuacje, warto przyjrzeć się przyczynie tych zmian. Same te zachowania nie potwierdzają jednak depresji.

2. Objawy fizyczne depresji u mężczyzn

Depresja nie dotyczy wyłącznie samopoczucia. Może wpływać na sen, apetyt, odczuwanie bólu i ogólny poziom energii.

Do możliwych objawów fizycznych należą:

1. przewlekłe zmęczenie i osłabienie, nawet po odpoczynku;
2. trudności z zasypianiem, częste wybudzanie się lub nadmierna senność;
3. zmniejszenie albo zwiększenie apetytu i związane z tym zmiany masy ciała;
4. bóle głowy, napięcie mięśniowe i dolegliwości ze strony układu pokarmowego;
5. spowolnienie ruchowe lub odczuwanie niepokoju i niemożność odprężenia się;
6. obniżone libido oraz trudności w życiu seksualnym.

Nie każdy z tych objawów ma podłoże psychiczne. Zmęczenie, zaburzenia snu, ból czy spadek libido mogą wiązać się także z innymi chorobami, przyjmowanymi lekami lub stylem życia. Jeśli dolegliwości się utrzymują, potrzebna może być również ocena stanu zdrowia przez lekarza.

3. Zmiany w zachowaniu, które mogą wskazywać na depresję

U niektórych mężczyzn zmiany zachowania są bardziej widoczne niż deklarowane emocje. Zamiast mówić o smutku, mogą próbować radzić sobie z napięciem przez unikanie problemów lub zachowania, które chwilowo odwracają uwagę od cierpienia.

Niepokój powinny wzbudzić zwłaszcza:

1. wycofywanie się z kontaktów z partnerką, rodziną i przyjaciółmi;
2. częstsze sięganie po alkohol lub inne substancje;
3. zwiększona impulsywność i podejmowanie niepotrzebnego ryzyka;
4. zaniedbywanie obowiązków, spadek efektywności w pracy albo częstsze nieobecności;
5. utrata zainteresowania rodziną, hobby i wspólnymi aktywnościami;
6. konflikty, których wcześniej nie było, lub wyraźne nasilenie istniejących problemów.

Nie oznacza to, że każda kłótliwość, zmiana nawyków czy większe spożycie alkoholu są objawem depresji. Znaczenie ma cały obraz sytuacji, a szczególnie to, czy zachowanie zmieniło się w ostatnim czasie i czy towarzyszą mu inne niepokojące sygnały.

Zobacz powiązany kurs

Depresja nie ma osobnych kryteriów diagnostycznych dla mężczyzn i kobiet. U obu płci może powodować obniżony nastrój, utratę zainteresowań, zmęczenie, zaburzenia snu i poczucie beznadziei. Różnice mogą dotyczyć natomiast sposobu wyrażania cierpienia oraz strategii radzenia sobie z nim.

U części mężczyzn na pierwszy plan wysuwają się drażliwość, złość, impulsywność, zachowania ryzykowne lub nadużywanie alkoholu. Znaczenie mogą mieć również społeczne oczekiwania dotyczące męskości, np. przekonanie, że mężczyzna powinien być zawsze silny, samodzielny i panować nad emocjami. Takie przekonania mogą utrudniać rozpoznanie problemu i szukanie wsparcia. Nie oznacza to jednak, że każdy mężczyzna przejawia depresję w ten sposób ani że podobne objawy nie występują u kobiet.

Porównanie: klasyczne i mniej oczywiste objawy depresji

Tabela pokazuje możliwe sposoby przejawiania się depresji, a nie podział na dwa odrębne rodzaje choroby. Poszczególne objawy mogą występować równocześnie, zmieniać się w czasie lub w ogóle nie pojawić się u danej osoby.

Jedną z barier w rozpoznawaniu depresji jest przekonanie, że trudności emocjonalne powinno się przezwyciężać samodzielnie. Niektórzy mężczyźni obawiają się, że przyznanie się do problemów zostanie odebrane jako oznaka słabości, utrata kontroli lub niezdolność do wywiązywania się z obowiązków.

W praktyce mogą wtedy tłumaczyć objawy wyłącznie zmęczeniem, problemami w pracy albo konfliktem w związku. Mogą też zauważać przede wszystkim fizyczne skutki obciążenia, takie jak zaburzenia snu, bóle lub spadek energii, nie łącząc ich z samopoczuciem psychicznym. Badania i materiały edukacyjne NIMH wskazują, że mężczyźni mogą rzadziej rozpoznawać i zgłaszać trudności emocjonalne, co zwiększa ryzyko, że depresja pozostanie nierozpoznana lub będzie leczona z opóźnieniem.

Warto zwrócić uwagę również na sytuację, w której mężczyzna nadal chodzi do pracy, utrzymuje kontakty i wykonuje codzienne obowiązki, ale robi to kosztem ogromnego wysiłku. Zachowane funkcjonowanie zewnętrzne nie wyklucza poważnego cierpienia. Nie trzeba czekać na załamanie, utratę pracy ani rozpad relacji, aby skorzystać z pomocy.

Depresja nie wynika z jednej przyczyny. Rozwija się w wyniku złożonego oddziaływania czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych. Trudne doświadczenie może przyczynić się do jej wystąpienia, ale nie u każdej osoby doprowadzi do zaburzenia. Depresja może też pojawić się bez pojedynczego, łatwego do wskazania wydarzenia.

Do czynników zwiększających ryzyko należą:

1. Przewlekły stres – długotrwałe przeciążenie obowiązkami, brak odpoczynku lub poczucie utraty kontroli.
2. Problemy zawodowe i finansowe – utrata zatrudnienia, niepewność ekonomiczna, konflikty lub długotrwała presja.
3. Trudności w relacjach – rozstanie, rozwód, samotność, problemy rodzinne lub utrata bliskiej osoby.
4. Doświadczenia traumatyczne – przemoc, nadużycia lub inne silnie obciążające wydarzenia.
5. Predyspozycje biologiczne i rodzinne – w tym występowanie zaburzeń nastroju u bliskich krewnych.
6. Przewlekłe choroby i ból – mogą zwiększać ryzyko obniżenia nastroju, a depresja może z kolei pogarszać radzenie sobie z problemami zdrowotnymi.
7. Używanie alkoholu i innych substancji – może nasilać objawy, utrudniać ich ocenę i komplikować leczenie.

Wystąpienie któregoś z tych czynników nie oznacza, że dana osoba zachoruje na depresję. Nie należy również traktować depresji jako dowodu braku odporności psychicznej czy niewystarczającego wysiłku w radzeniu sobie z problemami.

Jeśli zauważasz niepokojące zmiany u partnera, członka rodziny lub przyjaciela, zacznij od spokojnej rozmowy. Celem nie jest przekonanie go, że ma depresję, lecz pokazanie, że widzisz jego trudności i jesteś gotowa lub gotowy go wysłuchać.

Zamiast mówić „weź się w garść”, „inni mają gorzej” lub „musisz myśleć pozytywnie”, odwołaj się do konkretnych zmian, które zauważasz.

Możesz powiedzieć:

1. „Widzę, że od pewnego czasu jesteś bardzo zmęczony i rzadziej robisz rzeczy, które wcześniej lubiłeś. Martwię się o Ciebie”.
2. „Nie musisz udawać, że wszystko jest w porządku. Możesz mi powiedzieć, co się dzieje”.
3. „Nie wiem dokładnie, co teraz przeżywasz, ale chcę Cię wysłuchać”.
4. „Możemy wspólnie poszukać pomocy. Nie musisz sam rozwiązywać wszystkiego od razu”.

Ważne, aby nie oceniać i nie wymuszać zwierzeń. Jeśli mężczyzna nie chce rozmawiać, możesz wrócić do tematu później, jednocześnie jasno pokazując, że jesteś dostępna lub dostępny.

Zaproponuj konkretny, niewielki krok, np. umówienie konsultacji u lekarza lub psychiatry. Możesz pomóc znaleźć odpowiednią placówkę, sprawdzić dostępne terminy albo towarzyszyć mu podczas wizyty, jeśli tego potrzebuje.

Nie przejmuj jednak całej odpowiedzialności za jego stan. Wsparcie bliskich ma znaczenie, ale nie zastępuje specjalistycznej pomocy. Jeśli problemy się nasilają, a szczególnie gdy pojawiają się myśli samobójcze, nie należy czekać, aż mężczyzna sam zdecyduje się porozmawiać.

Pierwszym krokiem może być konsultacja u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, psychologa, psychoterapeuty lub psychiatry. Psychiatra jest lekarzem, który może przeprowadzić ocenę psychiatryczną, postawić diagnozę i zdecydować o ewentualnym leczeniu farmakologicznym. W Polsce do psychiatry w ramach NFZ nie jest potrzebne skierowanie.

Jeżeli nie wiadomo, gdzie zwrócić się po pomoc, można skorzystać z Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym pod numerem 800 70 2222. Linia jest bezpłatna i działa całodobowo. Wsparcie dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym zapewnia również numer 116 123 oraz platforma 116sos.pl.

Szczególnie poważnie należy traktować wypowiedzi o braku sensu życia, chęci zniknięcia, byciu ciężarem dla innych lub myślach o śmierci. Nie wolno zakładać, że są to tylko słowa wypowiedziane w złości albo próba zwrócenia na siebie uwagi.

Jeśli mężczyzna mówi o samobójstwie, możesz zapytać wprost, czy myśli o odebraniu sobie życia i czy ma zamiar zrobić sobie krzywdę. Takie pytanie pomaga rozpoznać zagrożenie i podjąć odpowiednie działania.

Jeżeli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia:

1. nie pozostawiaj tej osoby samej, jeśli możesz bezpiecznie przy niej pozostać;
2. ogranicz dostęp do leków i innych niebezpiecznych przedmiotów, jeśli jest to możliwe bez narażania siebie;
3. zadzwoń pod numer 112 lub 999 albo zgłoś się na szpitalny oddział ratunkowy.

W takiej sytuacji nie należy czekać na planową konsultację ani ograniczać się do telefonu zaufania.