Jak uspokoić psa – sposoby działania

1. Najpierw ustal, dlaczego pies jest pobudzony lub niespokojny.
2. Przy silnym stresie ogranicz bodziec i zapewnij psu możliwość wycofania się.
3. Nie zmuszaj przestraszonego psa do kontaktu ani konfrontacji z tym, czego się boi.
4. Pomocne może być spokojne, przewidywalne otoczenie, możliwość odpoczynku oraz wcześniej wypracowane zachowanie typu „na miejsce” lub „odpocznij”.
5. Nagradzaj spokój, zamiast karać za szczekanie, skakanie czy inne objawy pobudzenia.
6. W przypadku lęku pomocne są desensytyzacja i przeciwwarunkowanie, czyli stopniowe oswajanie psa z bodźcem przy jednoczesnym tworzeniu pozytywnych skojarzeń.
7. Nie stosuj krzyku, przemocy ani narzędzi opartych na bólu lub strachu. AVSAB rekomenduje metody treningowe oparte na nagradzaniu.
8. Jeżeli pies nagle stał się niespokojny, drży, dyszy, nie może się ułożyć albo reaguje nietypowo, trzeba uwzględnić możliwość bólu lub choroby.
9. Przy silnej agresji, panice, samouszkodzeniach, próbach ucieczki lub innych poważnych problemach warto skorzystać z pomocy specjalisty.

Trudność z wyciszeniem może mieć wiele przyczyn. Pies może być pobudzony, ponieważ coś go zainteresowało, przestraszyło, sfrustrowało albo ponieważ nie ma możliwości odpowiedniego odpoczynku. Problem może też wynikać z bólu lub innego stanu zdrowotnego.

Do częstych przyczyn należą:

1. strach i lęk, np. przed burzą, fajerwerkami, hałasem, ludźmi lub innymi psami;
2. nadmierna ekscytacja, np. przed spacerem albo podczas powitania;
3. frustracja, gdy pies nie może osiągnąć tego, czego chce;
4. stres związany ze zmianą sytuacji lub środowiska;
5. nuda i niedostateczna ilość odpowiednio dobranej aktywności;
6. trudności z pozostawaniem samemu;
7. brak umiejętności odpoczynku i wyciszenia;
8. ból lub choroba.

Trudność z uspokojeniem nie zawsze oznacza więc problem wychowawczy. Psy mogą mieć trudności z „settle”, czyli spokojnym pozostawaniem w miejscu, gdy są przestraszone, sfrustrowane, podekscytowane albo odczuwają dyskomfort.

Pies nie zawsze pokazuje stres poprzez szczekanie czy próbę ucieczki. Do objawów napięcia i dystresu mogą należeć m.in. dyszenie, drżenie, ślinienie, oblizywanie nosa, ziewanie, chodzenie w kółko, zamieranie, chowanie się, wokalizacja, próby ucieczki czy odwracanie głowy lub całego ciała.

Warto obserwować nie tylko pojedynczy sygnał, ale cały wzorzec zachowania.

Przykładowo:

pies odwraca głowę → napina ciało → zaczyna ziewać → próbuje odejść → szczeka

może komunikować narastający dyskomfort. W takiej sytuacji lepiej zareagować już na wcześniejsze sygnały, zamiast czekać, aż pies osiągnie wysoki poziom pobudzenia.

To zależy od sytuacji, ale przy nagłym pobudzeniu warto przede wszystkim zmniejszyć liczbę bodźców. Nie próbuj na siłę uciszać psa ani wymuszać kontaktu.

Możesz:

1. odprowadzić psa w spokojniejsze miejsce,
2. zwiększyć dystans od człowieka, psa, hałasu lub innego źródła pobudzenia,
3. ograniczyć ruch i zamieszanie w otoczeniu,
4. pozwolić psu odejść lub schować się w bezpiecznym miejscu,
5. mówić spokojnie i wykonywać powolne ruchy,
6. zaproponować dobrze znaną aktywność, jeżeli pies jest w stanie się na niej skupić.

Jeżeli pies jest już bardzo pobudzony, jego zdolność do uczenia się i reagowania na znane sygnały może być ograniczona. W takim momencie ważniejsze od treningu jest obniżenie intensywności sytuacji. Przy pracy z lękiem zaleca się utrzymywanie ekspozycji poniżej poziomu, przy którym pojawia się silna reakcja.

Jeżeli pies często jest pobudzony w domu, warto przyjrzeć się całemu środowisku, a nie tylko pojedynczym zachowaniom. Pies powinien mieć miejsce, w którym może spokojnie odpoczywać i nie musi stale reagować na domowników.

Pomocne może być:

1. stałe miejsce odpoczynku, np. legowisko lub mata,
2. przewidywalny rytm dnia,
3. ograniczenie ciągłego dostępu do bodźców z okna lub drzwi wejściowych,
4. odpowiednia ilość snu i odpoczynku,
5. spokojne aktywności, takie jak węszenie czy żucie,
6. regularna, ale dostosowana do psa aktywność fizyczna i umysłowa.

Ważne jest również uczenie zachowania spoczynkowego wtedy, gdy pies jest spokojny. Można stopniowo wzmacniać pozostawanie na macie lub legowisku, wydłużając czas spokojnego odpoczynku. Takie ćwiczenia pomagają psu nauczyć się, że pozostawanie w bezruchu i relaks również jest zachowaniem, za które może otrzymać nagrodę.

Spokoju można psa uczyć, podobnie jak innych zachowań. Najlepiej robić to poza sytuacją, która powoduje silne pobudzenie.

Jednym z prostych ćwiczeń jest nauka odpoczywania na macie:

1. Połóż matę w spokojnym miejscu.
2. Gdy pies sam na nią wejdzie, spokojnie go nagródź.
3. Nagradzaj pozostawanie na macie, zwłaszcza gdy pies zaczyna siadać lub kłaść się.
4. Stopniowo wydłużaj czas między nagrodami.
5. Z czasem dodaj spokojny sygnał, np. „na miejsce” lub „odpocznij”.
6. Ćwicz w różnych sytuacjach, ale zwiększaj trudność powoli.

Celem nie jest zmuszenie psa do bezruchu, lecz wypracowanie skojarzenia: mata = spokojny odpoczynek. VCA opisuje trening „settle” jako umiejętność, której można uczyć poprzez pozytywne wzmacnianie, zwracając jednocześnie uwagę na rzeczywisty stan emocjonalny psa.

Jeśli pies boi się burzy, pierwszym krokiem jest ograniczenie intensywności bodźców. Można przygotować wcześniej spokojne, zaciemnione miejsce, w którym pies ma możliwość odpoczynku i wycofania się.

Podczas burzy:

1. pozwól psu przebywać w wybranym przez niego bezpiecznym miejscu,
2. ogranicz błyski i dźwięki, np. zamykając okna i zasłaniając zasłony,
3. zachowuj się spokojnie i przewidywalnie,
4. nie zmuszaj psa do wychodzenia z kryjówki,
5. nie karz go za szczekanie, drżenie lub próby schowania się.

Przy silnych fobiach dźwiękowych sama zmiana otoczenia może nie wystarczyć. W takich przypadkach stosuje się m.in. programy desensytyzacji i przeciwwarunkowania, a lekarz weterynarii może rozważyć również leczenie farmakologiczne.

W przypadku fajerwerków zasada jest podobna jak podczas burzy, ale dodatkowym problemem jest możliwość nagłego pojawiania się bardzo głośnych dźwięków.

Przed okresem, w którym spodziewamy się fajerwerków, warto przygotować psu bezpieczne miejsce i ograniczyć możliwość ucieczki. Podczas spaceru należy zachować szczególną ostrożność, ponieważ przestraszony pies może próbować gwałtownie się oddalić.

Jeżeli pies od dawna silnie reaguje na hałasy, warto rozpocząć pracę nad lękiem przed sezonem fajerwerkowym, a nie dopiero w momencie największego pobudzenia. Desensytyzacja zakłada stopniową ekspozycję na bodziec o niskiej intensywności, połączoną z pozytywnymi doświadczeniami.

Jeśli pies nadmiernie reaguje na ludzi, psy, rowery, samochody albo inne bodźce, najważniejsze jest zwiększenie dystansu, zanim dojdzie do silnej reakcji.

Zamiast czekać, aż pies zacznie szczekać lub rzucać się na bodziec, można:

1. przejść na drugą stronę ulicy,
2. zmienić kierunek,
3. zejść z drogi,
4. zatrzymać się w miejscu, w którym pies może spokojnie obserwować otoczenie,
5. nagradzać spokojne zachowanie.

W treningu lęku i reaktywności pies powinien pozostawać na takim poziomie ekspozycji, na którym jest jeszcze zdolny do spokojnego zachowania i przyjmowania nagród. Jeżeli zaczyna intensywnie reagować, oznacza to, że bodziec prawdopodobnie jest zbyt silny lub znajduje się zbyt blisko.

Określenie „nadpobudliwy pies” bywa używane bardzo szeroko. Pies może być po prostu młody, niedostatecznie wyspany, silnie pobudzony albo mieć trudności z regulacją emocji. Dlatego samo zwiększanie ilości ruchu nie zawsze rozwiązuje problem.

Warto zadbać o równowagę między:

aktywnością → eksploracją → treningiem → kontaktem społecznym → odpoczynkiem.

U części psów problemem może być nie brak aktywności, lecz jej nadmiar i brak możliwości wyciszenia. VCA podkreśla, że zdolność do spokojnego pozostawania w miejscu jest umiejętnością, której można uczyć, a trudności z wyciszeniem mogą wynikać zarówno z pobudzenia, lęku i frustracji, jak i z dyskomfortu fizycznego.

Głaskanie lub przytulanie może być przyjemne dla psa, ale nie każdy pies chce być dotykany, gdy jest przestraszony lub silnie pobudzony. W takiej sytuacji należy obserwować jego reakcję. Jeżeli pies odsuwa się, napina ciało, odwraca głowę albo próbuje uniknąć dotyku, lepiej go nie przytrzymywać ani nie zmuszać do kontaktu. Warto również pamiętać, że zachowania psa podczas stresu mogą być subtelne. Do sygnałów napięcia należą m.in. odwracanie głowy, oblizywanie nosa, ziewanie, zamieranie czy próba wycofania się.

Najbezpieczniej pozwolić psu zdecydować, czy chce być blisko człowieka. Jeżeli sam podchodzi i szuka kontaktu, można go spokojnie wspierać, jednocześnie obserwując jego mowę ciała.

Wiele intuicyjnych reakcji może przynieść odwrotny efekt. Nie należy:

1. krzyczeć na psa,
2. karać go za oznaki strachu,
3. zmuszać go do podejścia do bodźca,
4. przytrzymywać go siłą,
5. celowo zwiększać intensywności bodźca, aby „się przyzwyczaił”,
6. stosować metod opartych na bólu lub strachu,
7. zalewać psa bodźcami w nadziei, że przestanie reagować.

Merck Veterinary Manual wskazuje, że tzw. flooding, czyli intensywna ekspozycja na bodziec wywołujący lęk, może pogorszyć problem. W przypadku modyfikacji zachowania zaleca się raczej stopniową ekspozycję dostosowaną do reakcji psa.

AVSAB rekomenduje obecnie wyłącznie metody oparte na nagradzaniu w treningu i modyfikacji zachowania psów oraz odradza narzędzia i techniki oparte na bólu, strachu lub fizycznym dyskomforcie.