Jak pomóc osobie z depresją? – postępowanie i środki pomocy

1. Traktuj depresję jak realny problem zdrowotny, a nie brak silnej woli.
2. Słuchaj bez oceniania i nie próbuj od razu znajdować prostych rozwiązań.
3. Zapytaj, czego osoba potrzebuje, ale w razie dużych trudności zaproponuj też konkretną pomoc.
4. Zachęcaj do kontaktu z lekarzem, psychologiem lub psychoterapeutą i – jeśli osoba tego chce – pomóż zorganizować wizytę.
5. Nie zmuszaj do „wzięcia się w garść”, intensywnego życia towarzyskiego czy natychmiastowej zmiany stylu życia.
6. Pomagaj w małych, codziennych czynnościach, szczególnie gdy choroba utrudnia wypełnianie podstawowych obowiązków.
7. Zachowaj kontakt, nawet jeśli osoba z depresją wycofuje się społecznie.
8. Przy pytaniach o samobójstwo nie zmieniaj tematu i nie bagatelizuj odpowiedzi. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia potrzebna jest pilna pomoc.

Depresja nie zawsze wygląda jak widoczny smutek. Osoba może nadal pracować, zajmować się domem czy rozmawiać z innymi, a jednocześnie doświadczać znacznego cierpienia. Na uwagę zasługują utrzymujące się zmiany w nastroju, zainteresowaniach, energii i codziennym funkcjonowaniu.

Niepokój mogą budzić m.in.:

1. wyraźne wycofanie z relacji,
2. utrata zainteresowania rzeczami, które wcześniej były ważne,
3. ciągłe zmęczenie i brak energii,
4. problemy ze snem,
5. zmiana apetytu,
6. trudności z koncentracją,
7. częste poczucie winy lub bezwartościowości,
8. wypowiedzi o beznadziei, śmierci lub braku sensu życia.

Pojedynczy objaw nie oznacza depresji. Znaczenie ma zestaw objawów, ich nasilenie, czas trwania i wpływ na życie.

Temat objawów depresji zgłębiają różne źródła, takie jak specjalistyczna literatura czy kursy.

Zobacz powiązany kurs

Najważniejsze jest stworzenie przestrzeni, w której można mówić bez obawy przed oceną. Rozmowa nie musi zaczynać się od słowa „depresja”. Można powiedzieć:

„Widzę, że od pewnego czasu jest Ci trudno. Martwię się o Ciebie. Chcesz mi powiedzieć, jak się czujesz?”

W czasie rozmowy warto:

1. słuchać i nie przerywać,
2. uznawać doświadczenia drugiej osoby,
3. zadawać otwarte pytania,
4. nie porównywać jej sytuacji z problemami innych,
5. nie naciskać na natychmiastowe rozwiązanie.

WHO zaleca rozmowę z osobą z depresją, zachęcanie jej do szukania pomocy oraz oferowanie wsparcia bez oceniania.

Pomocne są komunikaty, które pokazują obecność i akceptację, np.:

1. „Jestem przy Tobie.”
2. „Widzę, że jest Ci trudno.”
3. „Nie musisz radzić sobie z tym samodzielnie.”
4. „Mogę Ci pomóc znaleźć specjalistę.”
5. „Możemy przejść przez to krok po kroku.”

Nie chodzi o znalezienie idealnych słów. Najważniejsza jest postawa: zainteresowanie, cierpliwość i brak oceniania.

Nie pomagają komunikaty sugerujące, że problem można rozwiązać samą decyzją lub pozytywnym nastawieniem.

Lepiej unikać:

1. „Weź się w garść.”
2. „Musisz myśleć pozytywnie.”
3. „Inni mają gorzej.”
4. „Po prostu wyjdź z domu.”
5. „Masz przecież tyle powodów do szczęścia.”
6. „Wystarczy, że zaczniesz ćwiczyć.”
7. „To tylko kwestia nastawienia.”

Takie komunikaty mogą zwiększać poczucie winy lub wrażenie, że osoba nie radzi sobie z czymś, co powinna umieć kontrolować. Depresja jest zaburzeniem psychicznym wymagającym odpowiedniej pomocy, a nie dowodem słabości charakteru.

Pomoc warto dopasować do aktualnych możliwości chorej osoby. Przy depresji nawet proste zadania mogą wymagać dużego wysiłku.

Pomocne może być:

1. przygotowanie posiłku,
2. zrobienie zakupów,
3. wspólny krótki spacer,
4. pomoc w umówieniu wizyty,
5. towarzyszenie podczas wizyty,
6. przypomnienie o ważnym terminie,
7. zwykła obecność i kontakt.

Ważne jest, aby nie przejmować całkowicie odpowiedzialności za życie drugiej osoby. Celem jest wspieranie jej, a nie pozbawianie sprawczości.

Nie można zmusić dorosłej osoby do dobrowolnego leczenia tylko dlatego, że bliscy uważają je za potrzebne. Można natomiast ułatwić jej wykonanie pierwszego kroku.

Zamiast:

„Musisz iść do psychiatry.”

lepiej powiedzieć:

„Mogę znaleźć kilka miejsc, gdzie można uzyskać pomoc. Chcesz, żebym zrobił to razem z Tobą?”

Można też zaproponować pomoc organizacyjną, np. znalezienie specjalisty, umówienie terminu czy towarzyszenie podczas wizyty.

W Polsce do lekarza psychiatry nie jest potrzebne skierowanie. Osoby w kryzysie psychicznym mogą również korzystać z pomocy psychiatrycznej i psychologicznej finansowanej przez NFZ bez skierowania m.in. w Centrach Zdrowia Psychicznego i poradniach zdrowia psychicznego.

Odmowa pomocy może wynikać m.in. z braku energii, wstydu, lęku, niedowierzania, że leczenie może pomóc, albo przekonania, że problem „nie jest wystarczająco poważny”.

Warto wtedy:

1. nie naciskać agresywnie,
2. powiedzieć, że pomoc jest dostępna również w przyszłości,
3. utrzymywać kontakt,
4. proponować konkretne, małe formy wsparcia,
5. zwracać uwagę na pogorszenie stanu i sygnały zagrożenia.

Jednocześnie przy wyraźnym pogorszeniu lub zagrożeniu życia nie należy pozostawiać sytuacji wyłącznie na poziomie rozmowy.

Wsparcie może obejmować również zachęcanie do zachowań, które wspierają leczenie i codzienne funkcjonowanie. WHO wymienia m.in. regularny sen i posiłki, aktywność fizyczną, utrzymywanie kontaktu z bliskimi oraz ograniczenie alkoholu i innych substancji.

Ważne jest jednak dostosowanie oczekiwań do możliwości osoby z depresją. Zamiast proponować pełny plan dnia, lepiej zacząć od jednego małego działania.

Samo przebywanie w samotności nie oznacza bezpośredniego zagrożenia, ale narastająca izolacja i wycofanie społeczne mogą być sygnałem pogorszenia stanu. Warto utrzymywać kontakt i sprawdzać, jak osoba sobie radzi.

Jeżeli osoba mówi o śmierci, beznadziei, byciu ciężarem dla innych albo zaczyna żegnać się z bliskimi, oddawać ważne przedmioty lub podejmuje działania wskazujące na przygotowywanie próby samobójczej, sytuacja wymaga szybkiej reakcji.

Można wprost zapytać: „Czy myślisz o samobójstwie?”. Takie pytanie nie zwiększa ryzyka zachowań samobójczych i może pomóc rozpocząć rozmowę o bezpieczeństwie.

Jeżeli osoba potwierdzi myśli samobójcze, warto:

1. spokojnie słuchać,
2. nie oceniać i nie zawstydzać,
3. potraktować wypowiedź poważnie,
4. pomóc nawiązać kontakt z profesjonalnym wsparciem,
5. przy bezpośrednim zagrożeniu nie zostawiać osoby samej i wezwać pomoc.

Nie należy obiecywać zachowania takich informacji wyłącznie między wami, jeśli życie lub zdrowie osoby jest zagrożone. W takiej sytuacji bezpieczeństwo ma pierwszeństwo.

W przypadku depresji można szukać pomocy m.in. u psychiatry, psychologa, psychoterapeuty lub lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Do psychiatry nie potrzebujesz skierowania. Centra Zdrowia Psychicznego zapewniają bezpłatną pomoc bez skierowania, a w wielu przypadkach można zgłosić się do punktu zgłoszeniowo-koordynacyjnego bez wcześniejszego umawiania.

Dostępne są również całodobowe formy wsparcia:

1. 800 70 2222 – Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym,
2. 116 123 – telefon wsparcia emocjonalnego dla dorosłych,
3. 116 111 – telefon zaufania dla dzieci i młodzieży.
4. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia należy zadzwonić pod 112 lub 999 albo zgłosić się do najbliższego szpitala z oddziałem psychiatrycznym.