Hiperfokus - czym jest i jak objawia się u osób z ADHD

Hiperfokus:

1. To stan bardzo silnego skupienia na jednej czynności lub temacie przez dłuższy czas.
2. Najczęściej kojarzony jest z ADHD, choć może występować także u osób neuroróżnorodnych bez formalnej diagnozy.
3. Osoba w hiperfokusie może całkowicie ignorować bodźce zewnętrzne, upływ czasu lub podstawowe potrzeby, takie jak jedzenie czy odpoczynek.
4. Nie oznacza „idealnej koncentracji” – często wiąże się z trudnością w przerwaniu wykonywanej czynności.
5. Inaczej nazywany jest hipermobilizacją.
6. Stan ten może dotyczyć zarówno pracy, nauki i zainteresowań, jak i gier, mediów społecznościowych czy innych aktywności dostarczających silnej stymulacji.
7. Według badań osoby z ADHD częściej doświadczają trudności z regulacją uwagi niż jej całkowitego braku.
8. Może być pomocny w realizacji pasji i projektów, ale jednocześnie utrudniać organizację codziennych obowiązków.
9. Specjaliści podkreślają, że ADHD często wiąże się z naprzemiennym występowaniem rozproszenia i nadmiernego skupienia.
10. Tematyka hiperfokusu jest szczególnie istotna dla psychologów, pedagogów, terapeutów oraz osób pracujących z osobami neuroróżnorodnymi.

Choć hiperfokus najczęściej kojarzony jest z ADHD, nie jest oficjalnym kryterium diagnostycznym w klasyfikacji DSM-5. Wielu specjalistów opisuje go jednak jako częsty mechanizm występujący u osób z ADHD i trudnościami w regulacji uwagi. To stan intensywnego skupienia uwagi na jednym zadaniu, aktywności lub zainteresowaniu. Według ekspertów ADHD nie oznacza braku koncentracji, lecz trudność w kontrolowaniu i przenoszeniu uwagi między zadaniami.

Objawy hiperfokusu mogą wyglądać różnie u każdej osoby.

Najczęściej pojawiają się:

1. bardzo silne skupienie na jednej czynności,
2. trudność z przerwaniem wykonywanego zadania,
3. ignorowanie otoczenia,
4. utrata poczucia czasu,
5. pomijanie potrzeb fizjologicznych,
6. silne zaangażowanie emocjonalne,
7. trudność z przełączaniem uwagi.

Osoba w hiperfokusie może przez wiele godzin:

1. pracować nad projektem,
2. grać w gry komputerowe,
3. czytać,
4. tworzyć,
5. analizować interesujący temat,
6. korzystać z mediów społecznościowych.

Hiperfokus bardzo często pojawia się u osób z ADHD. Według badań ADHD wiąże się z trudnością regulowania uwagi, a nie wyłącznie z jej deficytem.

Osoby z ADHD mogą doświadczać:

1. problemów z koncentracją na zadaniach mało stymulujących,
2. rozproszenia uwagi,
3. impulsywności,
4. ale również bardzo silnego skupienia na aktywnościach wywołujących zainteresowanie lub dostarczających szybkiej gratyfikacji.

Specjaliści podkreślają, że hiperfokus może być związany z mechanizmami dopaminowymi oraz potrzebą silniejszej stymulacji układu nerwowego.

Hiperfokus może mieć zarówno pozytywne, jak i trudne konsekwencje.

Potencjalne korzyści

1. wysoka produktywność,
2. kreatywność,
3. rozwijanie pasji,
4. głębokie zaangażowanie,
5. możliwość intensywnej nauki.

Możliwe trudności

1. zaniedbywanie obowiązków,
2. problemy z odpoczynkiem,
3. przeciążenie organizmu,
4. trudność z kończeniem innych zadań,
5. problemy z organizacją czasu,
6. nadmierne skupienie na jednej aktywności.

W praktyce wiele osób z ADHD doświadcza naprzemiennie rozproszenia i hiperfokusu.

Specjaliści rekomendują strategie pomagające lepiej regulować uwagę i organizować czas.

Pomocne mogą być:

1. ustawianie przypomnień i alarmów,
2. planowanie przerw,
3. techniki zarządzania czasem,
4. ograniczanie nadmiernych bodźców,
5. monitorowanie poziomu zmęczenia,
6. wsparcie terapeutyczne,
7. psychoedukacja dotycząca ADHD.

Ważne jest również budowanie świadomości własnych mechanizmów funkcjonowania.

O hiperfokusie u dzieci z ADHD można dowiedzieć się na przykład z kursu online:

Zobacz powiązany kurs

Choć hiperfokus bywa porównywany do stanu flow, nie są to identyczne zjawiska.