W skrócie
Autyzm:
- to zaburzenie neurorozwojowe ujmowane jako spektrum,
- wpływa na komunikację, relacje społeczne i przetwarzanie bodźców,
- objawy mogą wyglądać inaczej u każdej osoby,
- spektrum autyzmu obejmuje dzieci i dorosłych,
- nie jest chorobą psychiczną,
- może współwystępować z ADHD, lękiem lub trudnościami sensorycznymi,
- wczesne rozpoznanie może ułatwiać dostosowanie wsparcia do potrzeb dziecka.
Czy autyzm jest chorobą psychiczną?
Autyzm nie jest chorobą psychiczną ani efektem wychowania. Jest odmiennym sposobem funkcjonowania układu nerwowego i rozwoju mózgu. Osoby w spektrum autyzmu mogą inaczej odbierać bodźce, komunikować się oraz budować relacje społeczne.
Spektrum autyzmu może wpływać m.in. na:
- komunikację werbalną i niewerbalną,
- rozumienie relacji społecznych,
- reakcje na zmiany,
- zainteresowania i schematy zachowań,
- wrażliwość sensoryczną,
- sposób regulacji emocji.
Objawy i potrzeby osób w spektrum mogą być bardzo różne – dlatego mówi się o „spektrum” autyzmu.
Jakie są objawy autyzmu u dzieci?
Objawy autyzmu u dzieci mogą być widoczne już we wczesnym dzieciństwie, jednak ich nasilenie i forma bywają bardzo różne.
Do częstych objawów należą:
- trudności w komunikacji społecznej,
- ograniczony kontakt wzrokowy,
- opóźniony rozwój mowy lub nietypowy sposób komunikacji,
- trudności w zabawie społecznej,
- przywiązanie do schematów i rutyny,
- silne reakcje na zmiany,
- powtarzalne ruchy lub zachowania,
- nadwrażliwość lub podwrażliwość sensoryczna,
- trudności w rozumieniu emocji i relacji społecznych,
- intensywne zainteresowania wybranymi tematami.
Objawy mogą wyglądać inaczej u dziewczynek i chłopców oraz zmieniać się wraz z wiekiem dziecka.
Objawy autyzmu u niemowlaka
Niektóre sygnały mogą być widoczne już w okresie niemowlęcym, choć same pojedyncze zachowania nie są podstawą do diagnozy.
Objawy, które czasem zwracają uwagę rodziców lub specjalistów:
- ograniczone reagowanie na imię,
- ograniczony kontakt wzrokowy,
- niewielkie zainteresowanie twarzą opiekuna,
- trudności w odwzajemnianiu uśmiechu,
- nietypowe reakcje na dźwięki lub dotyk,
- ograniczona gestykulacja,
- brak wskazywania palcem,
- ograniczone rozwijanie wspólnego pola uwagi z opiekunem
W przypadku niepokojących sygnałów warto skonsultować rozwój dziecka ze specjalistą.
Jakie są objawy autyzmu u dorosłych?
U osób dorosłych spektrum autyzmu może objawiać się m.in.:
- trudnościami w relacjach społecznych,
- problemami z rozumieniem norm społecznych,
- przeciążeniem sensorycznym,
- potrzebą rutyny i przewidywalności,
- trudnością w interpretacji komunikacji niewerbalnej,
- intensywnymi zainteresowaniami,
- zmęczeniem społecznym po kontaktach z ludźmi,
- maskowaniem objawów i dostosowywaniem się do otoczenia.
Niektóre osoby otrzymują diagnozę dopiero w dorosłości, szczególnie jeśli wcześniej nauczyły się maskować trudności społeczne.
Jakie zachowania wykluczają autyzm?
Nie istnieje pojedyncze zachowanie, które całkowicie wyklucza spektrum autyzmu. Osoby autystyczne mogą:
- utrzymywać kontakt wzrokowy,
- mieć potrzebę relacji,
- odczuwać empatię,
- komunikować się werbalnie,
- funkcjonować samodzielnie,
- mieć zainteresowania społeczne.
Autyzm jest spektrum, dlatego objawy mogą wyglądać bardzo różnie u poszczególnych osób. Diagnoza opiera się na całościowym obrazie funkcjonowania, a nie na jednym zachowaniu.
Spektrum autyzmu a zespół Aspergera – czym się różnią
W starszych klasyfikacjach diagnostycznych funkcjonowało pojęcie zespołu Aspergera. W DSM-5 i ICD-11 zostało ono włączone do spektrum autyzmu.
| Obszar | Spektrum autyzmu (ASD) | Dawny zespół Aspergera |
| Aktualna klasyfikacja | obowiązuje w DSM-5 i ICD-11 | osobna diagnoza już niewyróżniana |
| Rozwój mowy | może być zróżnicowany | zwykle bez opóźnienia mowy |
| Potrzeby wsparcia | bardzo różne | często niższe potrzeby wsparcia |
| Komunikacja społeczna | trudności o różnym nasileniu | trudności społeczne przy zachowanej mowie |
| Zachowania schematyczne | mogą występować | często obecne |
| Terminologia | „spektrum autyzmu” | historyczne określenie diagnostyczne |
FAQ - najczęściej zadawane pytania
-
Co to znaczy spektrum autyzmu?Spektrum autyzmu oznacza, że objawy i potrzeby osób autystycznych mogą być bardzo różnorodne – od niewielkich trudności po wysokie potrzeby wsparcia.
-
Czy autyzm to choroba?Nie. Autyzm jest zaburzeniem neurorozwojowym i odmiennym sposobem funkcjonowania układu nerwowego, a nie chorobą psychiczną.
-
Jakie są pierwsze objawy autyzmu?Pierwsze objawy mogą obejmować trudności w komunikacji społecznej, ograniczony kontakt wzrokowy, silne przywiązanie do rutyny lub nietypowe reakcje sensoryczne.
-
Czy osoby z autyzmem mogą mieć prawo jazdy?Tak. Samo spektrum autyzmu nie wyklucza możliwości posiadania prawa jazdy. O zdolności do prowadzenia pojazdów decyduje indywidualna ocena stanu zdrowia i funkcjonowania danej osoby.
-
Czy osoby autystyczne są empatyczne?Tak. Osoby w spektrum autyzmu mogą odczuwać empatię, choć czasem inaczej wyrażają emocje lub interpretują sygnały społeczne.
-
Czy autyzm można „wyleczyć”?Autyzm nie jest chorobą wymagającą „wyleczenia”. Wsparcie koncentruje się na poprawie jakości życia, komunikacji oraz dostosowaniu środowiska do potrzeb osoby autystycznej.
-
Czy autyzm występuje tylko u dzieci?Nie. Autyzm to cecha neurorozwojowa obecna przez całe życie. Coraz więcej osób otrzymuje diagnozę również w dorosłości.
-
Czy autyzm jest dziedziczny?Badania wskazują, że na rozwój spektrum autyzmu mogą wpływać czynniki genetyczne. Autyzm nie jest jednak dziedziczony w prosty sposób, a jego przyczyny są złożone i wieloczynnikowe.
