Afazja mowy – czym jest i jakie są jej objawy

1. Afazja to zaburzenie mowy i języka związane z nieprawidłowym funkcjonowaniem lub uszkodzeniem mózgu.
2. Objawy mogą dotyczyć mówienia, rozumienia komunikatów, czytania i pisania.
3. U dzieci często diagnozuje się afazję rozwojową, związaną z trudnościami w rozwoju funkcji językowych.
4. Afazja może powodować trudności z budowaniem zdań, rozumieniem poleceń i komunikacją społeczną.
5. Zaburzenie nie wynika z braku inteligencji ani niechęci do komunikacji.
6. Terapia afazji opiera się przede wszystkim na wsparciu logopedycznym, neurologopedycznym i psychologicznym.
7. Wczesna diagnoza zwiększa szansę na poprawę funkcjonowania językowego dziecka.
8. Tematyka afazji jest szczególnie ważna dla logopedów, pedagogów, psychologów, nauczycieli i rodziców.

Afazja to grupa zróżnicowanych zaburzeń językowych, które są konsekwencją uszkodzenia mózgu, szczególnie lewopółkulowych struktur korowych, zlokalizowanych głównie wokół bruzdy 19 Sylwiusza i (lub) struktur podkorowych, będącym z nimi w ścisłym związku funkcjonalny.

Afazja to zaburzenie językowe, które wpływa na zdolność komunikowania się. Osoba z afazją może mieć trudności z:

1. wypowiadaniem słów,
2. budowaniem zdań,
3. rozumieniem mowy,
4. czytaniem,
5. pisaniem,
6. nazywaniem przedmiotów.

U osób dorosłych afazja najczęściej pojawia się po:

1. udarze mózgu,
2. urazach czaszkowo-mózgowych,
3. chorobach neurologicznych,
4. guzach mózgu.

U dzieci trudności językowe mogą mieć charakter rozwojowy i wiązać się z nieprawidłowym rozwojem funkcji odpowiedzialnych za komunikację.

Według specjalistów afazja nie oznacza braku chęci do kontaktu z innymi osobami. Wiele osób z afazją rozumie znacznie więcej, niż jest w stanie powiedzieć.

Afazja rozwojowa dotyczy dzieci, u których rozwój mowy przebiega nieprawidłowo mimo prawidłowego słuchu i odpowiednich warunków środowiskowych.

Dziecko może mieć trudności z:

1. rozumieniem komunikatów,
2. budowaniem zdań,
3. zapamiętywaniem słów,
4. tworzeniem wypowiedzi,
5. komunikacją z otoczeniem,
6. nauką czytania i pisania.

Objawy często pojawiają się już we wczesnym dzieciństwie i mogą wpływać na:

1. rozwój społeczny,
2. funkcjonowanie emocjonalne,
3. naukę szkolną,
4. relacje z rówieśnikami.

Specjaliści podkreślają, że afazja rozwojowa wymaga kompleksowej diagnozy oraz indywidualnie dopasowanej terapii neurologopedycznej.

Afazja jest zaburzeniem, które można klasyfikować na wiele różnych sposobów. Różne dziedziny nauki, takie jak logopedia, neurologia czy neuropsychologia, opisują ją z własnej perspektywy i zwracają uwagę na inne aspekty trudności językowych. 

Do najbardziej klasycznych rodzajów afazji zalicza się:

1. Afazję ruchową (Broki) – nazywaną także afazją motoryczną lub ekspresyjną. Osoba z tym rodzajem afazji najczęściej rozumie wypowiedzi innych osób, jednak ma trudność z samodzielnym mówieniem. Mowa może być powolna, niepłynna, wysiłkowa lub ograniczona do pojedynczych słów.
2. Afazję czuciową (Wernickego) – określaną również jako afazja sensoryczna lub receptywna. Główną trudnością jest zaburzone rozumienie mowy. Pacjent może mówić płynnie, jednak wypowiedzi bywają niezrozumiałe dla otoczenia. Mogą pojawiać się parafazje (zamienianie słów na inne, niewłaściwe w danym kontekscie) oraz neologizmy, czyli tworzenie nowych, nieistniejących wyrazów.
3. Afazję amnestyczną (nominacyjną) – objawiającą się trudnościami w przypominaniu sobie nazw osób, przedmiotów lub zjawisk. Osoba często zastępuje właściwe słowa opisami lub używa nieprawidłowych określeń.

Najcięższą postacią afazji jest afazja globalna obejmująca znaczne trudności zarówno w rozumieniu, jak i tworzeniu mowy.

Terapia afazji zależy od rodzaju i nasilenia trudności.

Najczęściej obejmuje:

1. terapię logopedyczną,
2. terapię neurologopedyczną,
3. ćwiczenia rozumienia i tworzenia mowy,
4. wspieranie komunikacji alternatywnej,
5. ćwiczenia pamięci i koncentracji,
6. współpracę z rodziną dziecka.

Specjaliści podkreślają, że bardzo ważne są:

1. systematyczność,
2. indywidualne podejście,
3. wsparcie emocjonalne,
4. odpowiednie środowisko komunikacyjne.

Podczas diagnozy afazji bardzo ważne jest wykluczenie innych zaburzeń i trudności rozwojowych, które mogą dawać podobny obraz kliniczny. Opóźniony rozwój mowy i afazja rozwojowa to pojęcia, które często bywają ze sobą mylone, szczególnie we wczesnym etapie rozwoju dziecka. Specjaliści podkreślają jednak, że opóźnienie rozwoju mowy nie zawsze oznacza afazję. Trudności z mową i komunikacją mogą występować m.in. u dzieci ze spektrum autyzmu, niepełnosprawnością intelektualną, niedosłuchem czy zaburzeniami emocjonalnymi. Podobne objawy mogą pojawiać się również w przypadku zaniedbania środowiskowego, np. ograniczonej liczby rozmów z dzieckiem, niewielkiej ilości interakcji społecznych lub nadmiernej ekspozycji na ekrany i treści multimedialne. Dlatego diagnoza afazji wymaga dokładnej obserwacji dziecka oraz oceny wielu obszarów jego rozwoju – nie tylko samej mowy.

O opóźnionym rozwoju mowy można dowiedzieć się z kursu online.

Zobacz powiązany kurs

Afazja i spektrum autyzmu to dwa różne zaburzenia, choć niektóre objawy mogą wydawać się podobne, szczególnie u małych dzieci.

Goodglass H.: Understanding aphasia. Academic Press, Sar Diego, 1993. 

Ostrowska, A., Halicka, D., Tarasiuk, J., & Kułakowska, A. (2017). Zaburzenia funkcji językowych typu afazji u dzieci i osób dorosłych. W A. Lankau, D. Kondzior, & E. Krajewska-Kułak (Red.), Sytuacje trudne w ochronie zdrowia (Tom II).